“اعداد سری E” که در لیست مواد اولیه غذاهای بسته بندی شده مشاهده می کنید جایگزین ترکیبات شیمیایی یا افزودنی های غذایی خاص هستند. این مواد برای بهبود رنگ، طعم، بافت و یا جلوگیری از فساد غذا مورد استفاده قرار می گیرند.

افزودنی های غذایی قرن ها است که استفاده می شوند. رومیان باستان برای اینکه به غذای خودشان رنگ زرد زیبایی بدهند از ادویه زعفران استفاده می کردند. آن ها در سفرهای دریایی طولانی از ترکیب نمک و سرکه برای حفاظت از گوشت و سبزیجات استفاده می کردند.

در سال ۱۹۶۰، قانون گذاران تصمیم گرفتند افزودنی ها را استاندارسازی کنند. در اروپا آنها را به عنوان اعداد سری E می شناسند (E نشان دهنده اسم اروپا است). اما در استرالیا فقط کد آنها را بدون حرف E استفاده می کنند.

مثلا ویتامین C در اروپا به عنوان E300 شناخته می شود اما در استرالیا شما این ماده را به صورت کد ۳۰۰ بر روی لیبل ها مشاهده می کنید مثل “اسید خوراکی ۳۰۰″، “اسید آسکوربیک ۳۰۰” یا ویتامین C ۳۰۰″.

مفهوم کد e در مواد غذایی چیست؟

شماره های ۱۰۰ تا ۱۹۹: رنگ های خوراکی هستند. زعفران به عنوان رنگ خوراکی شماره ۱۶۴ در استرالیا یا به عنوان E164 در اروپا شناخته می شود. ادویه های دیگر مثل پاپریکا (E160c) و تورمریک (E100) نیز به عنوان رنگ خوراکی در مواد غذایی استفاده می شوند.

شماره های ۲۰۰ تا ۲۹۹: نگهدارنده ها هستند. این مواد از رشد میکروب هایی بیماری زا در غذا جلوگیری می کنند. برای مثال کد E220 مربوط به دی اکسید سولفور است، عموما این نگهدارنده در مشروبات الکلی استفاده می شود و مانع از تبدیل مشروبات الکلی به سرکه توسط باکتری استیک اسید می شود.

شماره های ۳۰۰ تا ۳۹۹: آنتی اکسیدان ها هستند. ویتامین C یا (E300) در این دسته بندی قرار می گیرد.

 شماره های ۴۰۰ تا ۴۹۹: تغلیظ کننده ها، امولسیون کننده ها و تثبیت کننده ها هستند. تغلیظ کننده ها عموما در سوپ ها و سس ها مورد استفاده قرار می گیرند. امولسیون کننده ها کمک می کنند که ترکیبات روغنی و آبی با هم ترکیب شوند مثل سس مایونز. بدون امولسیون کننده ها، ترکیبات روغنی و آب درون محصول از هم جدا می شوند دقیقا مشابه چیزی که در سس واینیگرت مشاهده می شود.

شماره های ۵۰۰ تا ۵۹۹: تنظیم کننده های اسیدی و مواد ضدکلوخه شدن. سدیم بی کربنات (E500)، که به عنوان جوش شیرین یا سودا بی کربنات میزان اسیدیته محصول را تنظیم می کند.

شماره های ۶۰۰ تا ۶۹۹: افزایش دهنده طعم، گلوتامیت منوسدیم یا MSG (E621)

شماره های ۷۰۰ تا ۹۹۹: شیرین کننده ها، مواد کف ساز و گازهایی که در بسته بندی مواد غذایی مورد استفاده قرار می گیرند مثل گاز نیتروژن (E941). این ماده در اکثر بسته بندی های مربوط به چیپس سیب زمینی مورد استفاده قرار می گیرد تا فرآیند اکسیداسیون را متوقف کند.

بسیاری از اعداد سری E ترکیبات طبیعی مثل ویتامین B1 (E101) یا حتی اکسیژن (E948) هستند.

مقررات مربوط به اعداد سری E

محدودیت های مربوط به اعداد سری E در میان کشورهای مختلف متفاوت است، و به این موضوع بستگی دارد که قانون گذاران محلی چگونه نتایج مربوط به میزان سمَیت محصولات را تفسیر می کنند. میزان سمیت به معنای توانایی یک ترکیب برای ایجاد آسیب است، و بیشتر مواقع به این موضوع بستگی دارد که چقدر از آن ماده مصرف شده باشد.

هر چیزی در دوز بالا می تواند سمی باشد. حتی کافئین هم می تواند سمی باشد اگر شما مقادیر زیادی از آن را مصرف کنید. اما بیشتر افراد حتی مقادیر نزدیک به دوز سمی را مصرف نمی کنند که مثلا برای قهوه مقداری بیش از ۱۰۰ فنجان است.

برخی از افزودنی های مربوط به اعداد سری E در هرجایی از جهان ممنوع هستند بجز استرالیا. بیایید نگاهی به چیزهایی بیاندازیم که دانشمندان آنها را متهمان اصلی می دانند.

رنگ قرمز آمارانس (E123)

آمارانس (E123) برای ایجاد رنگ قرمز تیره در مواد غذایی مورد استفاده قرار می گیرد. در استرالیا مجاز است که در مواد غذایی حداکثر با غلظت ۳۰ میلی گرم/کیلوگرم مورد استفاده قرار بگیرد اما این ماده در آمریکا و اروپا به دلیل نگرانی های مربوط به ایجاد سرطان ممنوع است. در سال ۱۹۷۱، در مطالعه انجام شده در روسیه احتمال سرطان در موش ها را با این رنگ مرتبط دانستند. البته در بخش روش تحقیق این مطالعه نقص های قابل ملاحظه ای وجود داشت، و البته سازمان غذا و دارو آمریکا (FDA) نیز در این زمینه تحقیقات مرتبط زیادی را انجام داده است.  (FDA) نیز در مورد زیان بار بودن آمارانس شواهد بسیار اندکی پیدا کرد. در یک مطالعه انجام گرفته، موش های ماده ای که دوز بالایی از این ترکیب را دریافت کرده بودند تعداد تومورهای بدخیم در آنها افزایش یافته بود. اما، مقدار دوزی که به آنها داده شده بود خیلی بالا بود چرا که یک انسان معمولی باید ۷۵۰۰ قوطی از نوشیدنی های غیر الکلی را مصرف کند تا به این دوز روزانه برسد. به هرحال، پیرو جنجال های اجتماعی قابل توجهی که در این زمینه به وجود آمد، در سال ۱۹۷۶، سازمان غذا و دارو آمریکا این رنگ خوراکی را ممنوع کرد. تولیدکنندگان غذایی در آمریکا به شرطی که این ماده بازآزمایی شده باشد می توانند درخواست استفاده از آن را بدهند، اما این فرآیند پرهزینه ای است. E123 با ماده قرمز رنگ دیگری E129 جایگزین شد یکی از انواع “ساتمپتون سیکس”

ساتمپتون سیکس

در سال ۲۰۰۷ در مطالعه ای انجام گرفته در انگلستان مشخص شد بین ترکیب رنگ های خوراکی و افزایش بیش فعالی در کودکان رابطه وجود دارد. دو نوع ترکیب رنگی مورد استفاده قرار گرفتند: ترکیب A (حاوی رنگ های E102, E110, E122  و E124) و ترکیب B (حاوی رنگ های E104, E110, E122, E129) بود.

ارزیابی میزان بیش فعالی کودکان در این مطالعه از طریق پرسشنامه های والدین و معلمان، تست های کامپیوتری و دانشجویان روانشناسی که مستقیما رفتار کودکان را در کلاس زیر نظر داشتند، انجام گرفت. مشخص شد که هر دو ترکیب با میزان بیش فعالی در کودکان بین ۸ تا ۹ ساله مرتبط هستند. اما فقط ترکیب A  با بیش فعالی در کودکان سه ساله ارتباط داشت. پیرو جنجال های اجتماعی به وجود آمده در این زمینه، در سال ۲۰۰۹ یک ممنوعیت داوطلبانه در این مورد اعمال شد. به این معنا که تنها در صورتی در کشورهای انگلستان و حوزه اتحادیه اروپا می توان از این مواد استفاده کرد که بر روی آنها این هشدار ذکر شود “این ماده ممکن است اثرات سوئی بر فعالیت و حواس کودکان داشته باشد”

با این حال که تولیدکنندگان مواد غذایی می توانند از این مواد استفاده کنند ولی دیدگاه بد اجتماعی نسبت به آنها باعث می شود بسیاری از تولیدکنندگان به دنبال جایگزین ها باشند. بر اساس بررسی های انجام گرفته توسط تصمیم گیران مواد غذایی در سازمان استاندارد های غذایی استرالیا-نیوزلند (FSANZ) بیان هشدار  برای این افزودنی ها لازم نیست.

تارترازین (E102)

 سازمان FSANZ ماده تارترازین (E102) -یکی از ترکیبات ساتمپتون سیکس- را در سال ۲۰۱۴ مورد ارزیابی و بررسی قرار داد و بر این موضوع تاکید داشت که این ماده غیر سمی بوده و برای مصارف خوراکی مجاز و بی خطر است. سازمان FSANZ به صورت نه چندان قاطعانه ای بر تاثیر این ماده بر ایجاد حساسیت بالا تاکید دارد. در آمریکا و اروپا، محصولاتی که حاوی تارترازین هستند باید این هشدار بر روی آنها ذکر شود که این مواد ممکن است در افراد مستعد موجب بروز واکنش های آلرژیک شود. در یک مطالعه انجام گرفته مشخص شد که تارترازین در یک چهارم مبتلایان به آلرژی سبب بروز واکنش های آلرژیک می شود.

مطالعات بیشتری که به تازگی انجام شده است نشان می دهد که مصرف نکردن تارترازین می تواند به کنترل آسم در افراد کمک کند- البته فقط برای افرادی که نسبت به این ماده حساسیت دارند. همچنین به این موضوع اشاره می کند که تارترازین ممکن است موجب بیش فعالی شود، اما تنها در کودکانی که نسبت به آن حساسیت دارند. همچنین شواهدی در این زمینه وجود دارد که نشان می دهد کودکان مبتلا به ADHD ممکن است بصورت ژنتیکی به رنگ های خوراکی حساس باشند. مصرف رنگ خوراکی اضافی ممکن است موجب تشدید علائم بیماری در این افراد شود.

نتایج متناقض

در مطالعه ساتمپتون از ترکیب رنگ های خوراکی و بنزوات سدیم (E211) به عنوان نگهدارنده استفاده شد. اما به صورت کاملا واضح و مشخص بیان نشد که کدام رنگ خوراکی و یا نگهدارنده اثرات را ایجاد می کند. در یک مطالعه دیگر در سال ۲۰۰۴ گروه دیگری از افراد، ترکیب رنگ های خوراکی را به همراه بنزوات سدیم مورد بررسی قرار دادند و دریافتند که بر اساس گزارش واصله از والدین، بیش فعالی در کودکان افزایش یافته است. اما مطالعه ای دیگر که بر روی کودکان چینی انجام شده است نشان می دهد که ترکیباتی مثل رنگ های خوراکی و بنزوات سدیم زمانی که به صورت مجزا به کودکان داده شده هیچ تاثیری بر روی آنها نداشته است. بر اساس بررسی انجام شده بر روی تحقیق ساتمپتون در سال ۲۰۰۷ مشخص شد که تفاوت های ژنتیکی باعث می شود که برخی از افراد نسبت به اثرات مربوط به افزودنی های غذایی حساس باشند. این موضوع شاید وجود نتایج متناقض در تحقیقات را توجیه کند. برخی از افراد ممکن است حساسیت هایی داشته باشند به این منظور بهتر است که با دقت لیبل مواد غذایی را مطالعه کنند و از خوردن مواد دارای علامت e روی مواد غذایی اجتناب کنند، اما اکثر مردم می توانند این افزودنی های غذایی را بدون بروز هیچگونه تاثیرات جانبی استفاده کنند.