
رنگ های آزو
رنگ های آزو ( Azo dye ) مهم ترین گروه رنگ های سنتزی بوده و از قدرت رنگ آمیزی بالایی برخوردار هستند. بخشی از کاربرد گسترده این نوع رنگ ها شامل : فوتو الکترون ها، رنگ های الیافی، و همچنین واکنش های زیستی و در شیمی تجزیه می باشد.
ترکیب های آزو در شیمی به ترکیباتی گفته می شود که دارای ساختار مولکولی R’-N=N-R هستند و بخش N=N در این نوع ترکیبات گروه عاملی آزو Azo نامیده می شود . R و ‘R در آن می تواند ترکیبات آروماتیک یا آلیفاتیک باشند.
در شیمی آلی به کلیه ترکیبات هیدروکربنی غیر آروماتیک، ترکیبات آلیفاتیک (به انگلیسی: Aliphatic compound ) گویند به عبارتی ترکیباتی که شامل کربن و هیدروژن بوده و در آن حلقهای وجود نداشته باشد یا اگر حلقه ای وجود دارد آن حلقه آروماتیک نباشد، در این دسته جای میگیرند.
ترکیبات آروماتیک ترکیبات آلی هستند که به عنوان «هیدروکربنهای آروماتیک (معطر) تک حلقهای یا چند حلقهای» نیز شناخته میشوند. عضو اصلی آنها بنزن است. هتروآرینها ارتباط نزدیکی با هم دارند، زیرا حداقل یک اتم کربن از گروه CH با یکی از ناجوراتمهای اکسیژن، نیتروژن یا گوگرد جایگزین میشود.
ساده ترین آزو، آزوبنزن است که دارای شکل ظاهری بلوری و قرمز- نارنجی رنگ است .
آزو بنزن شامل دو حلقه فنیل است.


طیف وسیعی از رنگ ها را می توان به واسطه ی گروه کرموفوری ( رنگزای ) ساخت . با داشتن تعداد مشخصی گروه آزو شما رنگ های منحصر به فردی را ایجاد خواهید کرد .
واکنش دی آزوتاسیون در سال ۱۸۶۲ توسط گریس کشف شد و باعث تحول در صنایع رنگسازی گردید روش های مختلفی برای سنتز رنگ های قرمز، نارنجی، زرد، سبز، آبی، بنفش، سیاه وجود دارد .اما به طور معمول از کوپلاسیون کردن مواد دی آزونیوم بدست می آیند. از واکنش دی آزوتاسیون آمینهای آروماتیک نوع I این مواد تولید می شوند.

رنگ های مونو آزو
پرکاربردترین گروه آزو خالق طیف وسیعی از رنگ ها که به همین دلیل پرکاربرد ترین گروه رنگ های آزو هستند و از یک گروه آزو تشکیل شده اند.
ابن رنگ ها به دو دسته تقسیم می شوند:
- رنگ های فاقد گروه های کربوکسیلیک و سولنونیک که خود شامل :
- رنگهای حلال : به عنوان حلال سایر رنگها بکار میروند مانند زرد آنیلین یا نارنجی سودان
- رنگهای بازی یا کاتیونی :دارای ثبات کافی نیستند اما از قدیمیترین رنگهای سنتزی بوده و کاربرد های فراوانی در رنگرزی الیاف طبیعی دارند.
- رنگهای دندانهای برای تثبیت رنگ های دندانه ای از ماده ای که اصطلاحا دندانه نامیده می شود استفاده می شود چرا که این نوع رنگ ها به تنهایی روی الیاف تثبیت نمی شوند این رنگها دارای گروههای هیدروکسی ارتو نسبت به گروه آزو هستند که تشکیل کمپلکس فلزی با نمکهای مختلف از جمله بیکرومات میدهند. از این گروه میتوان مردانت قرمز ۲۸ و مردانت قهوه ای ۵۴ را نام برد. مهمترین این نوع رنگ ها هیدروکسید های کروم، قلع، آلومینیوم و آهن است. در سیستم رنگرزی مولکول های رنگ یک یا چند الکترون ناپیوندی خود را به فلزی که دارای اوربیتال های خالی است به عنوان لیگاند داده و تشکیل پیوند داتیو می دهند. این رنگ در دونوع طبیعی و اسیدی یافت می شوند.
- معروف ترین رنگ های دندانه ای اسیدی : اریوکروم سیاه آوسولوکروم نارنجی M و پلی آمید است که تثبیت کننده هر دو کروم می باشد.
- معروف ترین رنگ دندانه ای طبیعی آلیزارین ( ۱ و -۲ دی هیدروکسی آنتراکینون ) می باشد.
- رنگ های دارای گرده اسیدی : چهار رنگ معروف نارنجی ( نارنجی ( متیل اورانژ و نارنجی ) جزء این گروه هستند.
- دی آزوتاسیون آمین های حلقوی و سولفانیلیک اسید
رنگ های دی آزو
این گروه از آزوها خالق تعداد محدودی از رنگ ها بوده و اغلب غیر قابل حل در آب و جزء رنگ های اسیدی دندانه ای هستند و به همین علت کاربرد های محدود تری نسبت به رنگ های مونوآزو دارند. در ساختار این نوع از رنگ ها دو گروه دی آزو از دو طرف به ماده کوپلاسیون جفت می شوند.
مهمترین رنگ دی آزو اسید بلک می باشد.
رنگ های پلی آزو
رنگ های تتراآزونیوم که از فراوان ترین رنگ های دسیس آزو هستند از تعداد زیادی رنگ های اسیدی و دندانه ای ، پیگمان ها ( رنگدانه ها ) ،رنگ های مستقیم تشکیل شده اند. لازم به ذکر است که رنگ ها معین کننده نوع رنگ اسیدی یا دندانه ای در این نوع رنگ ها هستند . به طور مثال ماده D در ترکیبات این نوع رنگ ها نوع رنگ اسیدی یا دندانه ای را معین می کند. بنزیدین نمونه ای از دی آمین است که در این ترکیب ها هستند.
از مهمترین این رنگ ها قرمز کنگو بوده که از جفت شدن بنزیدین با دو گروه نفیتونیک اسید تهیه می شوند.
ماهیت اتصال مولکول های رنگ الیاف عمدتا پیوند هیدروژنی است که بین هیدروژن گروه OH الیاف سلولزی با گروه های N-OH و N=N- موجود بر روی رنگ های مستقیم برقرار می شود.
